Spring naar content
Caroline Griep
Journalist

Is het (weer) een burn-out of heb je misschien ADHD?

Als je niet weet dat je AD(H)D hebt, is de kans groot dat je een burn-out krijgt. Misschien zelfs wel meerdere, vooral vrouwen blijken dit risico te lopen. Psychiater Sandra Kooij van PsyQ en Cathelijne Wildervanck van ADHD Nederland leggen uit waarom dat zo is en wat je er aan kunt doen.

Snel afgeleid, de concentratie van een konijn, overmatig piekeren, me anders voelen dan anderen, impulsief, rusteloos, aanleg voor verslavingen… Nadat mijn dochter ruim tien jaar geleden, toen ze net op de middelbare school zat, de diagnose ADD had gekregen, ontdekte ik dat ik, meer nog dan zij, vrijwel alle symptomen zelf ook kon afvinken. Ik liet me testen en er was inderdaad geen twijfel mogelijk: ADHD.

Voor mijn kind bleek medicatie een uitkomst, zelf deed ik niets met de diagnose, ik vond het vooral prettig dat ik onze gebruiksaanwijzingen iets beter begreep. Toen ik me daarin verdiepte, kwam ik er bijvoorbeeld achter dat je helemaal geen drukke stuiterbal hoeft te zijn, zoals ik, maar ook een dromerig type kunt zijn, zoals mijn dochter die uren in haar eentje in een fantasiewereld kon spelen.

Met of zonder H

“Dat komt omdat er twee subtypes zijn van deze aandachtstekortstoornis, met H en zonder,” legt psychiater Sandra Kooij uit. Zij werkt bij PsyQ en is onder meer oprichter van het Kenniscentrum ADHD bij volwassenen, waar ze wetenschappelijk onderzoek doet. Met H, de hypervariant, komt het meest voor; zonder H in 1 op de 10 gevallen. ADD zien we twee keer zo veel bij vrouwen, maar het blijft een minderheid die minder goed wordt herkend. Als je superdruk door de gangen rent en overlast bezorgt omdat je de hele tijd praat, val je als kind al op en krijg je eerder hulp. Maar mensen die de H niet hebben kunnen heel lang doortobben, omdat niemand het doorheeft. Vrouwen met AD(H)D werken knetterhard om te bereiken wat vrouwen zonder aandachtsproblemen met hetzelfde intelligentieniveau ook kunnen. Daar word je niet alleen moe van, daar word je doodmoe van, het put je uit omdat het nooit ophoudt. ADD en ADHD zijn chronische problemen, dat betekent dat het er áltijd is. Maar als je dat niet weet, wat vaak zo is, natuurlijk raak je dan burn-out.”

Slim en creatief

Het gevolg daarvan is dat er vrouwen thuiszitten met een burn-out, niet wetende dat zij AD(H)D hebben.“Cijfers heb ik niet, maar ik hoor het in mijn praktijk inderdaad steeds meer,” vertelt Cathelijne Wildervanck, directeur van ADHD Nederland. In haar centrum stelt ze geen diagnoses, maar begeleidt en coacht ze mensen met AD(H)D om er op een positieve manier mee om te gaan. “Het gaat vaak om slimme en creatieve vrouwen, die het als kind goed doen op school waardoor hun ouders geen reden hebben om zich zorgen te maken. Daarna krijgen ze een leuke, maar drukke baan en zolang ze alleen voor zichzelf hoeven te zorgen, redden ze het. Maar als er een relatie en misschien ook kinderen bij komen, verandert er iets omdat ze altijd maar ‘aan’ staan om alles voor elkaar te krijgen. Dat zorgt voor steeds meer chaos in hun hoofd en dan gaat het ineens niet meer en krijgen ze vaak de diagnose burn-out. Helaas blijft het daar in veel gevallen bij en dat is jammer, want als blijkt AD(H)D de oorzaak is van hun klachten, kan er ook meteen naar een oplossing worden gekeken.”

Je leest dit artikel gratis, maar een bijdrage wordt gewaardeerd – doneren kan onder dit artikel

Megachaos in je hoofd

Sandra Kooij: “Vrouwen houden sowieso al veel ballen in de lucht en zorgen voor iedereen om zich heen, maar als je AD(H)D hebt is dat nog zwaarder. Als een man het heeft, zet hij gewoon zijn tunnelvisie aan en delegeert, naar zijn vrouw of zijn secretaresse. Een vrouw is daar minder goed in, we trekken van nature veel zorgtaken naar ons toe. Maar het is echt ontzettend lastig als je met AD(H)D niet alleen jezelf moet organiseren maar ook het hele gezin, verjaardagen, cadeautjes, noem maar op. En als je kinderen hebt, heb je helemaal nooit een rustig moment, dat kan megachaos in je hoofd veroorzaken. Gelukkig is het niet nodig om er onder te lijden of steeds af te blijven zien, want we kunnen het goed behandelen.”

Burn-outabonnement

Jeetje, de burn-out-puzzelstukjes van mijn leven vallen ineens op hun plek. Mijn als grap vermomde constatering dat het soms lijkt alsof ik een burn-outabonnement heb is helemaal niet zo vreemd, want mijn opbrandfactor is gewoon hoger dan bij anderen. Als ik terugkijk, zie ik duidelijk op welke momenten ik ‘overkookte’, namelijk telkens als er in mijn leven iets ingrijpends veranderde: tijdens mijn zwangerschap, na de geboorte van mijn dochter, na mijn scheiding, de dood van mijn vader, door verhuizingen en de laatste keer na mijn heftige borstkankerbehandeling. Wat een verschil zou het hebben gemaakt als de hulpverleners die me er telkens doorheen probeerden te helpen of ikzelf dit hoofdstuk in mijn ADHD-gebruiksaanwijzing toen al hadden gekend.

“Inderdaad, als vrouwen zelf niet weten waar ze op moeten letten, kunnen ze helaas ook geen hulp vragen”, beaamt Sandra Kooij. “Als ze wel een idee hebben, maar de huis- of bedrijfsarts niet, blijven ze daar hangen en komen ze ook niet verder. In het ideale geval spelen huis- en bedrijfsartsen hier een rol in, en als ze goed geïnformeerd zijn gebeurt dat ook wel, maar dat is nog lang niet altijd het geval.”

Herkenning

Het is dus meestal nog een kwestie van zelf de juiste hulp zoeken. Mocht je een vermoeden hebben, dan raadt Cathelijne Wildervanck het volgende aan: “Bij een burn-out met AD(H)D hoeft er op werkgebied geen duidelijke aanwijzing te zijn, dat gaat vaak nog wel oké. Maar als je herstelt en het komt terug, is het interessant om eens terug te kijken op je leven. Vrouwen met AD(H)D hebben het namelijk al vanaf de kleuterschool, ze weten niet beter. Ze denken snel, ze denken veel, ze voelen veel en vanaf het moment dat ze merken dat ze het zwaar hebben, beginnen ze als kind al te denken dat ze raar zijn. Anderen zeggen ook vaak dat ze zich moeten aanpassen. Als je dit herkent, kan dat veel verklaren.”

Medicatie

Om erachter te komen of nadere diagnostiek nodig zou kunnen zijn ontwikkelde Sandra Kooij de Ultrakorte Vragenlijst voor AD(H)D bij volwassen (zie kader). Over het belang ervan zegt ze: “Een diagnose is alleen maar een ticket naar de ingang van de beste behandeling. Laat het onderzoeken, want je kunt geholpen worden. Bij PsyQ delen en verspreiden we onze kennis zodat er in heel Nederland goede behandelingen kunnen worden geboden. Samen met de patiënt leggen we alles vast en bepalen we de volgorde van de behandeling: slapen, medicatie, coaching, therapie, angst en depressie, we kijken overal naar. Mensen staan soms huiverig tegenover medicatie door negatieve verhalen die ze horen, maar dat is niet nodig: wij begeleiden iedereen zorgvuldig. Medicatie zet de rem aan, zodat de symptomen van AD(H)D minder worden, zoals hyperactviteit, aandachtstekort, alle kanten op associëren, stemmingswisselingen, woedebuien en impulsiviteit. Het gaat om het juiste middel voor de juiste persoon, zodat je meer regie over je leven krijgt, dat kan je zo enorm helpen.”

Hoge prijs

Cathelijne Wildervanck: “Als vrouwen die net ontdekt hebben dat ze AD(H)D hebben bij ons komen, zijn ze meestal hoopvol en kijken ze ernaar uit om die leuke vrouw die ze gaandeweg zijn kwijtgeraakt weer te ontdekken. In onze workshops en coaching leren we ze hun positieve kanten zien, maar ook dat ze niet álles hoeven te zijn. We vergelijken ons zo met anderen en hebben altijd het idee dat we het beter moeten doen, dat is funest, zeker voor vrouwen met AD(H)D. Voor iedereen geldt: als je jezelf tekortdoet, betaal je daarvoor de rekening, bij AD(H)D is de hoge prijs een burn-out. Dat hoeft niet meer als je het van jezelf weet.”

Zo. Toeval bestaat niet, want tijdens het schrijven van dit artikel voel ik mezelf weer van de rails schieten. Dit keer door de zorgen om mijn snel dementerende moeder en haar verhuizing naar een verzorgingshuis. Gelukkig besef ik nu waarom dat bij mij zó heftig binnenkomt dat ik me nauwelijks nog op mijn werk kan concentreren. Door dit voortschrijdende inzicht heb ik met mijn psychiater overlegd over AD(H)D-medicatie. Die slik ik nu sinds een paar weken en het voelt alsof het licht in mijn hoofd is aangegaan. Voor het eerst in 55 jaar.

Annemarieke (43):

“Als kind was ik dromerig, maar op school was dat geen probleem. Ik woonde aan de rand van een bos en was veel buiten, waar ik mijn fantasie de vrije loop kon laten. Pas na de geboorte van mijn dochter liep ik écht vast. Mijn zwangerschap was fijn en prima, maar daarna lukte het me niet om er relaxed mee om te gaan, ik sliep ook slecht. Via de GGZ kreeg ik de diagnose en heb ik medicatie geprobeerd, maar ik vond het niet prettig wat dat met mijn lichaam deed. Acht jaar geleden, ik werkte toen nog als manager, kwam ik bij Cathelijne en ADHD Nederland terecht. De manier waarop ik daar leerde met mijn ADD om te gaan, was zo’n schot in de roos dat ik nu zelf coach ben. Ik geef tevens workshops om het uit de taboesfeer te halen, om mensen te helpen die moeite hebben om er op hun werk over te praten. Als zelfstandig ondernemer heb ik de vrijheid om alles zelf in te plannen. Niemand bepaalt wat ik moet doen, daardoor gaat alles in mijn leven makkelijker.”

Charlotte (36):

“Toen ik twee jaar geleden met een burn-out thuis kwam te zitten, begreep ik daar helemaal niets van. Ik had het geweldig naar mijn zin in mijn werk als bedrijfsleidster in een modezaak, dus daar lag het niet aan. Mijn nieuwe huisarts vond me echter wel erg druk voor iemand met een burn-out en vroeg of ik misschien AD(H)D had. Door zijn kinderen bleek hij er aardig wat vanaf te weten en tijdens ons gesprek viel bij mij wel een kwartje. Hij verwees me door naar PsyQ en daar ben ik uitgebreid onderzocht. Door de diagnose werd ik eerst wel wat onzeker, want mijn hele kijk op mezelf stond ineens op zijn kop. Het was ook even zoeken naar de juiste medicatie, maar nu ben ik zo opgelucht en ik weet zeker dat het me heeft geholpen om sneller uit de burn-out te komen.”

Wat is een burn-out?

Burn-out is een psychologische term voor het gevoel opgebrand te zijn en geen energie en motivatie meer te hebben voor de dagelijkse bezigheden.

Een burn-out is te herkennen aan:

  1. Een gevoel van sterke vermoeidheid
  2. Het gevoel afstand te willen nemen van (het werk en/of de) mensen
  3. Het gevoel minder goed te presteren, onzekerheid over eigen capaciteiten
  4. Neerslachtige en/of emotionele buien

Bron: burnoutpoli.com

Ultrakorte vragenlijst: heb ik AD(H)D?

Om te kunnen inschatten of verdere AD(H)D-screening nodig is, stelde Sandra Kooij deze Ultrakorte Vragenlijst voor ADHD bij volwassenen op:

  1. Voelt u zich doorgaans onrustig?

(bijvoorbeeld: gejaagd, moeite met stilzitten, friemelen, veel sporten of bewegelijk zijn)

Ja/nee

  1. Heeft u doorgaans de neiging eerst te doen en dan pas na te denken?

(bijvoorbeeld: dingen eruit flappen, te veel geld uitgeven of ongeduldig zijn)

Ja/nee

  1. Heeft u doorgaans concentratieproblemen?

(bijvoorbeeld: snel afgeleid zijn, dingen niet afmaken, snel verveeld, vergeetachtig of chaotisch zijn)

Ja/nee

  1. Heeft u dit altijd gehad? (zolang u zich kunt herinneren, of bent u het grootste deel van uw leven zo geweest)

Ja/nee

Indien het antwoord op vraag 4 ‘ja’ is, overweeg dan verdere diagnostiek van AD(H)D.

Meer weten

Hyper Sapiens – praktische gids voor mensen met ADHD – Sandra Kooij & Suzanne Otten-Pablos – uitgeverij Spectrum – € 20

ADHD, hoe haal je het uit je hoofd? – Cathelijne Wildervanck – Scriptum Psychologie – € 20

psyq.nl – gespecialiseerd in AD(H)D bij volwassenen, diagnose en behandeling

adhd-nederland.nl – voor begeleiding bij ADD en ADHD

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.

Mijn gekozen donatie € -
Scroll naar boven